S. Budinow, Bałkanskite wojni (1912–1913). Istoriczeski priedstawi w sistiemata na nauczno-obrezowatielnata komunikatsija, Sofia 2005, s. 55.
19
Zob. zwłaszcza: H. Afflerbach, The Topos of Improbable War in Europe before 1914 [w:] An Improbable War? The Outbreak of World War I and European Political Culture before 1914, red. H. Afflerbach, D. Stevenson, Oxford 2007, s. 161–182 oraz wprowadzenie redaktorów do tego samego tomu, s. 1–17.
20
Obecnie w byłym pałacu przy ulicy Dragoslava Jovenovicia mieści się Rada Miejska.
21
Sir George Bonham do markiza Lansdowne, telegram (kopia), Belgrad, 12 czerwca 1903, TNA, FO 105/157, karta 43.
22
W pierwszych tygodniach po królobójstwie po Belgradzie krążyły sprzeczne ze sobą relacje na ten temat, ponieważ różne osoby usiłowały ukryć najbardziej obciążające je szczegóły lub zminimalizować albo wyolbrzymić swoją rolę w spisku. Szczegółowe i pochodzące z dobrych źródeł wczesne doniesienia prasowe na temat wydarzeń z 10 i 11 czerwca zob. „Neue Freie Presse z 12 czerwca (s. 1–3) i z 13 czerwca 1903 (s. 1–2). Raporty brytyjskiego posła są szczególnie cennym źródłem wśród stale przybierającego na sile potoku pogłosek. Por. TNA, FO 105/157, „Servia. Coup d’Etat. Extirpation of the Obrenovitch dynasty & Election of King Peter Karageorgević. Suspension of diplomatic relations with Servia June 1903”. Por. W.S. Vucinich, Serbia Between East and West. The Events of 1903–1906, Stanford 1954, s. 55–59. Miarodajne opisy w literaturze przedmiotu zob. S. Jovanović, Vlada Aleksandra Obrenovića, d. 3, Beograd 1936, s. 359–362; D. Vasić, Devetsto treća (majski prevrat) prilozi za istoriju Srbije od 8. jula 1900. do 17. januara 1907, Beograd 1925, s. 75–112; R. West, Black Lamb and Grey Falcon. A Journey through Yugoslavia, London 1955, s. 11–12, 560–564.
23
D. MacKenzie, Apis: The Congenial Conspirator. The Life of Colonel Dragutin T. Dimitrejević, Boulder 1989, s. 26; A.N. Dragnich, Serbia, Nikola Pašić and Yugoslavia, New Brunswick 1974, s.44.
24
D. McKenzie, Apis…, op. cit., s. 29.
25
Zob. np. ustępy z dziennika Vukašina Petrovicia opisujące rozmowę z Aleksandrem Obrenowiczem, cyt. za: V. Georgevitch, Das Ende der Obrenovitch. Beiträge zur Geschichte Serbiens 1897–1900, Leipzig 1905, s. 559–588.
26
W.S. Vucinich, Serbia between East and West…, op. cit., s. 9.
27
Ibidem, s. 10.
28
B. Vranesević, Die Aussenpolitischen Beziehungen zwischen Serbien und der Habsburgermonarchie [w:] Die Habsburgermonarchie 1848–1918, Bd. VI/2, red. A. Wandruszka, P. Urbanitsch, Wien 1993, s. 319–386, tutaj s. 336–337.
29
Zob. „The Times”, 7 kwietnia, s. 3, no. 37048, kol. B; 23 kwietnia, no. 37062, kol. A.
30
W.S. Vucinich, Serbia between East and West…, op. cit., s. 21; G. Stokes, The Social Role of the Serbian Army before World War I: A Synthesis [w:] War and Society in Central Europe 1740–1920, red. S. Fischer-Galati, B.K. Király, Boulder 1987, s. 105–117.
31
Na temat „charyzmy koteriowej” zob. R. Eatwell, The Concept and Theory of Charismatic Leadership, „Totalitarian Movements and Political Religions” 2006, vol. 7, issue 2, s. 141–156, tutaj s. 144, 153, 154; R. Eatwell, Hacia un nuevo modelo de liderazgo carismático de derecha [w:] La extrema derecha en Europa desde 1945 a nuestros días, red. M.Á S. Gomez, Madrid 2007, s. 19–38.
32
Oba komentarze cyt. za: D. MacKenzie, Apis…, op. cit., s. 50.
33
W.S. Vucinich, Serbia between East and West…, op. cit., s. 47.
34
D. McKenzie, Apis…, op. cit., s. 35; W.S. Vucinich, Serbia between East and West…, op. cit., s. 51; V. Dedijer, The Road to Sarajevo, London 1967, s. 85 [wyd. pol. Sarajewo 1914, tłum. J. Chmielewski, Łódź 1984].
35
„The Times”, 27 kwietnia, s. 6, no. 37065, kol. B.
36
S. Jovanović, Vlada Aleksandra Obrenovića, d. 3, op. cit., s. 359.
37
Sir G. Bonham do markiza Lansdowne, odszyfrowany telegram, Belgrad, godzina 7.45 po południu, 11 czerwca 1903, TNA, FO 105/157, karta 11.
38
Bonham do markiza Lansdowne, telegram (kopia), Belgrad, 12 czerwca 1903, TNA, FO 105/157, karta 43.
39
Sir F. Plunkett do markiza Lansdowne, Wiedeń, 12 czerwca 1903, TNA, FO 105/157, karta 44.
40
Odezwa Piotra z 25 czerwca (według kalendarza juliańskiego) zob. D. Jelenić, Nova Srbija i Jugoslavija. Istorija nacionalnog oslobodjenja i ujedinjenja Srba, Hrvata i Slovenaca, od Kočine krajine do vidovdanskog ustava (1788–1921), Beograd 1923, s. 225.
41
Relacje przedstawiające przewrót z 1903 roku jako początek złotej ery Serbii zob. M. Popović, Borba za parlamentarni režim u Srbiji, Beograd 1938, zwłaszcza s. 85–108, 110–111; Z. Mitrović, Srpske političke stranke, Beograd 1939, zwłaszcza s. 95–114; A.N. Dragnich, The Development of Parliamentary Government in Serbia, Boulder 1978, s. 95–98; A.N. Dragnich, Serbia, Nikola Pašić and Yugoslavia, op. cit.
42
Komentarze M. Kalievicia zob. Bonham do markiza Lansdowne, 21 czerwca 1903, TNA, FO 105/157, karty 309–311, tutaj karta 310. Por. W.S. Vucinich, Serbia between East and West…, op. cit., s. 70–71.
43
Wilfred Thesiger do markiza Lansdowne, Belgrad, 15 listopada 1905, TNA, FO 105/158, karty 247–252, tutaj karta 250. (Thesiger był ojcem słynnego podróżnika i pisarza).
44
Thesiger do markiza Lansdowne, Belgrad, 5 grudnia 1905, TNA, FO 105/158, karty 253–235, tutaj karty 254–245; A.N. Dragnich, Serbia, Nikola Pašić and Yugolavia, op. cit., s. 73–74.
45
D. McKenzie, Apis…, op. cit., s. 56.
46
Hrabia Mérey von Kapos-Mére do Aehrenthala, 27 listopada 1903, cyt. za: F.R. Bridge, From Sadowa to Sarajevo. The Foreign Policy of Austria-Hungary, 1866–1914, London 1972, s. 263. Potwierdzenie opinii Méreya zob. Kosztowits do Melvila van Lijndena, Belgrad, 4 września 1903, NA, 2.05.36, dok. 10, Rapporten aan en briefwisseling met het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
47
D. MacKenzie, Officer Conspirators and Nationalism in Serbia, 1901–1914 [w:] Essays on War and Societyin East Central Europe, 1720–1920, red. S. Fischer-Galati, B.K. Kiraly, Boulder 1987, s. 117–150, tutaj s. 125; D. Djordjević, The Role of the Military in the Balkans in the Nineteenth Century [w:] Der Berliner Kongress von 1878, red. R. Melville, H.-J. Schroeder, Wiesbaden 1982, s. 317–347, zwłaszcza s. 343–345.
48
D.T. Bataković, Nikola Pašić, les radicaux et la “Main Noire”,
СКАЧАТЬ