Название: Сүдү киһи Багдарыын Сүлбэ
Автор: Л. В. Иванова
Издательство: Айар
isbn: 978-5-7696-6863-0
isbn:
«Картотека» судаарыстыба бас билиитэ буоллаҕына, туох ханнык иннинэ, билигин өрөспүүбүлүкэ былаһын тухары түҥ-таҥ, тиэрэ-маары суруллубут сирдэр сахалыы ааттарын чөлүгэр түһэрэр үлэ саҕаланыахтаах. Ол сааһыланнаҕына, сурукка-бичиккэ сир-дойду дьиҥнээх аата-суола чуолкайданан, үйэ-саас тухары олоҕун, туойун булуох этэ. Оччоҕо эрэ кэлэр көлүөнэ саха дьоно биһигини үтүө тылынан ахтыаҕын өйдүөх кэриҥнээхпит. Биир уһулуччу суолталаах хайысха – сир-дойду сахалыы аатын хаартаҕа, аатыласка сөпкө суруйуу үлэтэ. Биллэрин курдук, тылга толоос сыһыан бүрүүкээбит кэмигэр (ХХ үйэ ортото) хаартаҕа суруллар «сир аатын атын омук (холобур нуучча) киһитин тыла өҕүллэр гына бэриллиэхтээх» диэн бириинсибинэн салайтаран Чурапчыны – Чурапча, Кэбээйини – Кобяй, Намы – Намцы, Сылгы Ыытары – Сылгы Ытар, Кэбэргэнэни – Куберганя, Таҥнарыны – Тангнары, Бэрдьигэстээҕи – Бердигестях, Суоланы – Сола уо.д.а. диэн хаартаҕа, аатыласка бэлиэтээбиттэрэ билигин көммөт гына Аан дойду устун тарҕанна. Ону көннөрөр дэбигис кыаллыбата да буолуо. Барыта суутунан-сокуонунан күрүөһүлэнэн турар. Сир аатын биир эмэ исхиэмэҕэ да көннөрөөрү гыннаххына, хас эмэ күрүөлээх көҥүллэтиини ситистэххинэ эрэ ситиһэҕин. Олус уустук.
Ол иһин, Саха сиригэр саха дьонун наадатын, кыһалҕатын, үлэтин-хамнаһын, билиитин-көрүүтүн кытта быһаччы ситимнээх сахалыы тылынан оҥоһуллубут аатыластары, хаарталары оҥорор сорук туруохтаах. Арассыыйа тылга сокуонун, хаарта, аатылас оҥорор сокуоннарын тутуһар, өрөспүүбүлүкэ наадыйыытыттан үөскүүр үлэ-хамнас тэрилиннэҕинэ ураты суолталаах уонна үйэлээх, кэскиллээх дьыала олоҕун тойун булуох этэ. Ураты суолталааҕа, үөһэ бэлиэтээбитим курдук, сир-дойду сахалыы аата сокуоннайдык олохсуйара бүттүүн норуот интэриэһэ буоларын туруулаһыы. Аҥаардас билим үлэһиттэрэ эрэ буолбакка, киэҥ эйгэҕэ сыһыаннаах дьон бары быһаччы кыттан үлэлэстэхтэринэ эрэ ситиһиллэр, толоруллар кыахтааҕын өйдөнүллүөхтээх.
Хайдах тэриниэххэ сөбүй? Эппитим курдук, «Картотеканы» өрөспүүбүлүкэ атыылаһан ыллаҕына, салгыы үлэлиир (матырыйаалы туһаҕа таһаарыы) билим соруктарын торумнаан, быраактыкаҕа (олоххо) сыһыаннааҕын быһааран, тэтимнээх үлэни иилиэххэ-саҕалыахха наада. Элбэх соруктартан, чуолаан, «Аатылас» оҥоруутун ылыахха. Бүттүүн өрөспүүбүлүкэ сахалыы аатылаһын оҥоруу – ылбычча туола охсубат эрээри, кэскиллээх былаан. Ону толорорго утум-ситим соруктары туруоруллар. Туох-ханнык иннинэ улуустар аатыластарын оҥорууттан сыыйа саҕалыахха сөп. Холобур, Бүлүү улууһун сирин-уотун сахалыы аатылаһын оҥорууга кыттааччылары быһаарыыттан саҕалаан, үбүн-харчытын тыыран, эбийиэктэри улаатыннарыллыбыт мастаабтаах хаарталарга чопчулаан, онно барытыгар Багдарыын Сүлбэни сыһыаран, атын топонимист дьону эмиэ түмэн, Гипрозем үнүстүүтүн былааныгар киллэрэн, «Аатылас» оҥоруутун саҕалыахха сөп.
«Аатылас» ис тутула нэһилиэктэр сирдэрин сахалыы аатын бүтүннүүтүн көрдөрөр аналлаах. Урукку нууччатыллыбытын СКАЧАТЬ